Jak dopasować najlepszy lek przeciwalergiczny do potrzeb pacjenta?

Alergię odnotowuje się u 30-40% społeczeństwa w Polsce – na alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa choruje 22% ludzi w Polsce, atopowe zapalenie skóry stwierdza się u 1,6% dorosłych oraz 4,7% dzieci. Objawy pokrzywki potwierdziło 11,2% badanych w wieku 15-74 lat. Alergie najczęściej rozwijają się u dzieci oraz młodzieży, a objawy choroby mogą towarzyszyć przez całe życie^[1]. Podczas doboru odpowiedniego leku przeciwalergicznego dla pacjenta ważne jest, aby wziąć pod uwagę: objawy jakie zgłasza chory oraz ich nasilenie, wiek oraz tryb życia: aktywność, prowadzenie pojazdów, praca umysłowa.

Alergiczny nieżyt nosa (ANN)

Alergiczny nieżyt nosa jest bardzo często występującą, przewlekłą chorobą, z którą zmagają się miliony ludzi na świecie: dzieci i dorośli. Alergiczny nieżyt nosa (ANN), jest Ig-E zależnym zapaleniem błony śluzowej nosa. Do zapalenia dochodzi na skutek ekspozycji na uczulający alergen. Objawy przypisywane ANN (przynajmniej jedno z wymienionych, które trwa przez minimum godzinę dziennie przez wiele dni w roku) to: wydzielina nosowa, kichanie, świąd, niedrożność nosa. Podstawowym objawom chorobowym mogą towarzyszyć dodatkowe, takie jak: zapalenie spojówek, kaszel, zespół alergii jamy ustnej, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, zaburzenia węchu, zaburzenia snu, chrapanie, przewlekłe zmęczenie, senność, rozdrażnienie, skłonność do depresji. U dzieci nawracające zapalenie uszu, wady zgryzu, zaburzenia rozwoju twarzoczaszki^[2].

Na terenie Polski, tak jak w całej Europie, prowadzone są obserwacje monitorujące stężenie pyłku roślin wiatropylnych. Jeśli objawy alergiczne powiązane są z alergenami pojawiającymi się okresowo np. pyłkami drzew, traw, chwastów można odpowiednio wcześniej wdrożyć farmakoterapię, która pozwoli złagodzić objawy alergii. Kromoglikan disodowy był pierwszym lekiem przeciwalergicznym, który działał zapobiegawczo. Lek należy podawać przed możliwym kontaktem z czynnikami wywołującymi objawy. Jeśli symptomy powiązane są z alergenami niesezonowymi, np. z roztoczami kurzu domowego, leczenie rozpoczyna się w okresie bezobjawowym. Kromoglikan disodowy jest lekiem bardzo dobrze tolerowanym, rzadko wywołuje działania niepożądane, może być stosowany bez ograniczeń czasowych. Kromoglikan znalazł zastosowanie jako lek wykorzystywany zapobiegawczo (stosowany minimum tydzień przed wystąpieniem objawów i przez cały czas trwania alergii), przed napadami astmy oskrzelowej (z zaznaczeniem, że nie przerywa już występującego napadu), podawany jest miejscowo na błony śluzowe nosa, do worka spojówkowego^[3].

Wytyczne ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) to kluczowy, globalny standard postępowania, który określił jasno schemat postępowania w alergii.

Glikokortykosteroidy donosowe

Profil działania glikokortykosteroidów donosowych nastawiony jest bezpośrednio na przyczynę (preferowane leczenie I rzutu), działają miejscowo – w nosie – dochodzi do zahamowania stanu zapalnego, redukcji obrzęku, nadreaktywności układu oddechowego. W Polsce z tej grupy dostępne są: beklometazon, budezonid, furoinian flutikazonu (od 6. r.ż.), propionian flutikazonu (od 4. r.ż.), furoinian mometazonu (od 3. r.ż.) oraz preparat złożony: propionian flutikazonu z azelastyną (od 12. r.ż.). Najlepszą strategią jest wprowadzenie farmakoterapii donosowymi GKS na 1-2 tygodnie przed spodziewanym pyleniem albo w chwili pojawienia się pierwszych objawów. W przypadku alergii całorocznych bardzo ważne jest zidentyfikowanie alergenu odpowiedzialnego za alergię, podejmowanie prób ograniczania z nim kontaktu oraz wsparcie farmakologiczne (leki przeciwhistaminowe – bilastyna, cetyryzyna, loratadyna; GKS donosowe; krople do oczu). W przypadku roztoczy kluczowe jest wietrzenie pomieszczeń, wyeliminowanie dywanów, zasłon, które są siedliskiem kurzu, pościel powinna być prawna regularnie w wysokiej temperaturze. W sytuacji, gdy alergia związana jest ze zwierzętami domowymi, należy przestrzegać higieny osobistej – częste mycie rąk po kontakcie ze zwierzęciem oraz wyznaczyć strefę do której zwierzęta nie mają wstępu. Dodatkowo można używać sprayów z wodą morską (do codziennego płukania nosa) oraz nawilżaczy powietrza^[4].

Terapia skojarzona

Stosowanie tabletek przeciwhistaminowych w połączeniu ze sterydem donosowym (terapia skojarzona – złoty standard) jest ważne w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, ponieważ leki te działają na różne elementy reakcji alergicznej. Tabletka przeciwhistaminowa działa szybko, dochodzi do blokowania histaminy, co w efekcie wywołuje ustąpienie objawów, tj. kichanie, wodnista wydzielina, swędzenie oczu i nosa. Steryd donosowy powoduje zmniejszenie stanu zapalnego w błonie śluzowej nosa, co w efekcie zmniejsza obrzęk śluzówki nosa. Połączenie dwóch leków jest zalecane w sytuacjach, gdy objawy są silne oraz gdy jest bardzo nasilony początek sezonu pylenia („terapia pomostowa”), gdy występują objawy oczne oraz skórne alergii oraz gdy stan zapalny jest przewlekły. Współczesne wytyczne bardzo często faworyzują połączenie steryd donosowy + donosowy lek przeciwhistaminowy, ale w niektórych przypadkach nie można skorzystać z takiego połączenia i wtedy wraca się do doustnej tabletki przeciwhistaminowej w połączeniu ze sterydem donosowym. Steryd donosowy uznawany jest za niezbędny dodatek dla osób 18+, który leczy także stan zapalny błony śluzowej nosa – ważne działanie na przyczynę, a nie tylko na objawy, by nie dopuścić do rozwoju astmy^[5].

Bilastyna

Bilastyna nazywana jest złotym standardem dla osób dorosłych i młodzieży 12+, została wprowadzona w 2010 r. i jest najnowszym lekiem przeciwhistaminowym II generacji. Substancja ta działa kompleksowo, jest polecana w leczeniu objawów alergicznego nieżytu nosa, alergicznego zapalenia spojówek oraz jako lek pierwszego rzutu w farmakoterapii pokrzywki u dzieci i dorosłych. Bilastyna działa szybko, już po 30 minutach, a efekt farmakologiczny utrzymuje się nawet do 26 godzin. Substancję tą cechuje wysoki profil bezpieczeństwa, brak wpływu na układ krążenia (brak istotnego wpływu na QT), nie wywołuje sedacji i nie wymaga modyfikacji dawki u pacjentów z niewydolnością wątroby oraz niewydolnością nerek. Ponadto nie wykazuje istotnych klinicznie interakcji z innymi lekami i nie wchodzi w interakcję z alkoholem. Ze względu na wysoki profil bezpieczeństwa bilastyna jest idealnym lekiem dla kierowców, osób aktywnych, pracujących umysłowo, spożywających okazjonalnie alkohol^[6] Cetyryzyna może natomiast poprawiać jakość snu u osób zmagających się z alergią, która utrudnia spokojny sen z powodu objawów alergicznych (kichanie, świąd nosa/oczu, łzawienie, katar). Zastosowanie leku z cetyryzyną w znaczący sposób łagodzi objawy alergii, a chory rzadziej wybudza się w nocy i szybciej zasypia^[7].

Przy silnych alergiach ocznych warto sięgnąć wspomagająco po krople do oczu z popularną olopatadyną, która jest silnym i wybiórczym lekiem przeciwalergicznym, przeciwhistaminowym. Należy do najskuteczniejszych leków na alergiczne zapalenie spojówek, gdy objawy dotyczą: swędzenia, łzawienia, zaczerwienienia oczu. Substancja ta działa podwójnie: blokuje receptory histaminowe H1 oraz zapobiega uwalnianiu mediatorów stanu zapalnego poprzez stabilizowanie komórek tucznych. Olopatadyna działa szybko, efekt farmakologiczny uzyskuje się po ok. 3 minutach, może być stosowana u dzieci od 3. r.ż.^[8].

U pacjentów, którzy zmagają się z silnym świądem skóry w reakcji alergicznej, sprawdzi się bardzo dobrze miejscowo działający dimetinden. Jest on konkurencyjnym niewybiórczym antagonistą receptorów H1 I generacji. Dodatkowo hamuje działanie innych mediatorów reakcji alergicznych, tj. serotonina, bradykinina. Posiada właściwości uspokajające i przeciwświądowe. Dimetinden podany zewnętrznie, na skórę zmniejsza obrzęki, łagodzi podrażnienia skóry, wykazuje miejscowe działanie znieczulające. Preparaty w formie żelu zawierające dimetinden mogą być stosowane u dzieci od 2. r.ż., mają wysoki profil bezpieczeństwa (formuła steryd free)^[9].

Wapno i kwercetyna

Wapno to wciąż bardzo popularny suplement po którego sięga wielu chorych zmagających się z alergią, jednak brak jest dowodów naukowych potwierdzających zasadność stosowania wapnia w alergii. Na rynku dostępne są preparaty zawierające wapń z kwercetyną, pachnotką zwyczajną, składniki, które mogą stanowić naturalne wsparcie dla osób z alergią. Pachnotka zwyczajna stanowi naturalne wsparcie dla osób z problemami alergicznymi, działa przeciwhistaminowo, przeciwzapalnie, skutecznie niweluje objawy alergii, tj. katar sienny, łzawienie oczu, kichanie. Łagodzi atopowe zapalenie skóry dzięki kwasowi rozmarynowemu i luteolinie^[10]. Kwercetyna to naturalny flawonoid, charakteryzujący się działaniem antyoksydacyjnym, przeciwalergicznym, przeciwzapalnym. Nazywana jest naturalnym lekiem przeciwhistaminowym: stabilizuje komórki tuczne, hamuje wydzielanie histaminy, a tym samym łagodzi objawy alergii. Tego typu preparaty działają wspomagająco, w przypadku nagłego ataku alergicznego należy wdrożyć leczenie farmakologiczne^[11].