Kolagen i jego roślinne alternatywy – znaczenie formy i wsparcia naturalnej syntezy

Kolagen jest naturalnym białkiem budulcowym, strukturalnym i włóknistym o wysokiej odporności biomechanicznej (posiada unikalną strukturę potrójnej helisy) i ochronnej (tworzy rusztowanie, które chroni narządy wewnętrzne, jest swoistą barierą dla patogenów oraz toksyn)^[1]. Nazywany jest również kolagenem natywnym, charakteryzuje się nienaruszoną strukturą potrójnej helisy, w której składowane są trzy łańcuchy polipeptydów bogate w glicynę (Gly), prolinę (Pro) i hydroksyprolinę (Hyp)^[2]. Kolagen ten pozyskiwany jest z ryb oraz zwierząt (mięso wołowe, wieprzowe, rzadziej drób)^[3]. Często nazywany jest białkiem młodości, stanowi 25-35% wszystkich białek organizmu ludzkiego. Jest kluczowym składnikiem skóry, zębów, kości, ścięgien, chrząstek oraz rogówki oka.

Funkcje kolagenu

Do najważniejszych funkcji kolagenu należy zachowanie odpowiedniego nawilżenia i sprężystości skóry oraz jako główny budulec chrząstek – zabezpiecza przed ścieraniem, zapewnia prawidłową amortyzację oraz działa regenerująco. Pełni również ważną funkcję podczas gojenia ran: wspiera tworzenie blizn oraz bierze udział w procesach naprawczych uszkodzonych tkanek. Dodatkowo uelastycznia i nadaje większej wytrzymałości ścianom naczyń krwionośnych oraz bierze udział w procesie krzepnięcia, a aminokwasy zawarte w kolagenie odbudowują i uszczelniają śluzówkę jelit[4]. Zidentyfikowano około 28 typów kolagenu. Wyróżnia się pięć głównych typów: kolagen typu I – stanowi 90% kolagenu w organizmie, występuje w skórze i kościach (forma dominująca)^[5], kolagen typu II – występuje w chrząstce stawowej, kolagen typu III – występuje w mięśniach, ścianach naczyń krwionośnych oraz narządach wewnętrznych, kolagen typu IV – znajduje się w warstwach skóry oraz kolagen typu V, który jest zlokalizowany w rogówce oczu, niektórych warstwach skóry, włosach, tkankach łożyska^[6].

Wsparcie procesu syntezy kolagenu

Synteza kolagenu zachodzi w fibroblastach z aminokwasów endogennych^[7]. Z upływem lat synteza kolagenu spada, ponieważ fibroblasty stają się mniej aktywne, jest ich mniej, a naturalna regeneracja spowalnia. Dochodzi do zachwiania równowagi między produkcją nowych włókien, a ich degeneracją. Organizm niszczy więcej włókien kolagenowych niż jest w stanie wyprodukować. Proces syntezy kolagenu wymaga wsparcia odpowiednich składników odżywczych. Pierwszym i najważniejszym jest witamina C. Suplementy diety dostępne na rynku w swoim składzie zawierają hydrolizat kolagenu w połączeniu z kwasem askorbinowym (witamina C), która jest kluczowa w procesie potranslacyjnej obróbki kolagenu – umożliwia przekształcenie proliny i lizyny w hydroksyprolinę i hydroksylizynę. W sytuacjach niedoboru kwasu askorbinowego proces tworzenia włókien kolagenowych jest spowolniony, a niedobór witaminy C może prowadzić do szkorbutu, który objawia się krwawieniami i obrzękami dziąseł. Chory dostrzega na swoim ciele liczne, łatwo powstające wybroczyny, a skóra jest cienka i wiotka (skóra pergaminowa). Pacjenci chorujący na szkorbut często są zmęczeni, osłabieni i skarżą się na bóle mięśni i stawów^[8]. W tabeli 1 przedstawione zostały składniki odżywcze, które mają znaczący wpływ na syntezę kolagenu.

Picie zielonej herbaty, która jest źródłem katechin zbawiennie wpływa na spowolnienie procesu rozkładu kolagenu. Osoby, które pragną zadbać o zdrowe stawy i skórę mogą również wprowadzić do swojej diety buliony kolagenowe, które są źródłem aminokwasów. Dodatkowo na uwagę zasługują również rośliny, które dzięki swoim właściwościom pozytywnie wpływają na chrząstkę stawową: Kadzidłowiec indyjski, Diabelski pazur (Hakorośl rozesłana) poprawiają elastyczność i komfort ruchu oraz ekstrakty: z wąkroty azjatyckiej, żeń-szenia, ze skrzypu polnego^[9]. Kadzidłowiec indyjski za sprawą kwasu boswelinowego najlepiej w połączeniu z kwasami omega-3 działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo i poprawia sprawność stawów^[10].

Wchłanianie i wykorzystywanie składników budulcowych przez organizm zależy od ich formy chemicznej oraz masy cząsteczkowej. Istotne znaczenie mają nowoczesne rozwiązania:

• mieszanina aminokwasów (np. glicyna, prolina) jako najmniejsza jednostka budulcowa – minimalna masa cząsteczkowa wolnych aminokwasów umożliwia najszybsze wchłanianie w układzie pokarmowym;
• prokolagen roślinny: to zaawansowana formuła pochodzenia roślinnego, która idealnie odtwarza strukturę aminokwasową tradycyjnego kolagenu – jako łatwo przyswajalny i odpowiedni dla organizmu zamiennik, skutecznie wspiera naturalne procesy regeneracyjne i strukturalne skóry bez obciążania układu pokarmowego^[11].

Równie ważna jest obecności kofaktorów (cynku, miedzi, z naciskiem na witaminę C), ponadto zdrowy, poprawnie funkcjonujący układ pokarmowy, a także czas oraz sposób podania – najlepiej rano, na czczo^[12].

W tabeli 2 przedstawiono porównanie kolagenu natywnego z roślinnymi surowcami, które są wykorzystywane alternatywnie.

Negatywne czynniki zewnętrzne i wewnętrzne

Bardzo ważne jest unikanie czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych, które negatywnie wpływają na ilość kolagenu w organizmie. Do czynników zewnętrznych zaliczyć można: zanieczyszczenia, promieniowanie jonizujące, promienie UV, używki, przewlekły stres, dieta z wysoką podażą cukrów i węglowodanów, niedobory kluczowych witamin i minerałów, problemy ze snem. Do czynników wewnętrznych należy naturalny spadek produkcji kolagenu po 25. r.ż., zmiany hormonalne (spadek poziomu estrogenów), choroby autoimmunologiczne, zaburzenia metaboliczne. Dlatego też kluczowe jest wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki: redukcja stresu i używek, stosowanie kremów z filtrem (SPF), zadbanie o poprawę nawyków żywieniowych, wdrożenie aktywności fizycznej^[13].