RAPORT: Dobrostan farmaceutów w Polsce – między wysokim stresem a potrzebą systemowych zmian

Codzienność pracy w aptece coraz częściej oznacza balansowanie między odpowiedzialnością kliniczną, oczekiwaniami pacjentów a presją organizacyjną. Najnowsze wyniki badania przeprowadzonego na zlecenie ZF Polpharma S.A. pokazują, że choć farmaceuci wciąż wykazują dużą odporność psychiczną, to ich dobrostan znajduje się pod rosnącą presją. To nie tylko problem jednostki – to wyzwanie dla całego systemu opieki farmaceutycznej.

Doświadczeni, ale przeciążeni – kim są badani?

W badaniu wzięło udział 2379 farmaceutów, z czego zdecydowaną większość stanowiły kobiety (96%). Struktura wiekowa pokazuje wyraźnie, że głos oddano osobom w pełni aktywnym zawodowo – dominują grupy 31-40 oraz 41-50 lat. Co istotne, aż trzy czwarte respondentów posiada ponad 10-letni staż pracy.

W badaniu przeważają zatem opinie nie osób wchodzących do zawodu, lecz tych, którzy znają jego realia „od podszewki” i na co dzień funkcjonują w środowisku aptecznym.

Stres jako stały element środowiska pracy

Wyniki nie pozostawiają złudzeń – stres jest jednym z najbardziej powszechnych doświadczeń zawodowych farmaceutów. Ponad 60% badanych określa jego poziom jako wysoki lub bardzo wysoki. Źródła stresu są wielowymiarowe, ale dominują czynniki systemowe:

• braki kadrowe – wskazywane najczęściej, co potwierdza chroniczne niedobory personelu,
• wysokie tempo pracy – wymuszające ciągłą gotowość i wielozadaniowość,
• odpowiedzialność prawna i zawodowa – nieodłączna część zawodu, ale coraz silniej odczuwana,
• presja wyników – wskazująca na napięcie między rolą opiekuna pacjenta a realizacją celów sprzedażowych.

Warto podkreślić, że nie są to czynniki incydentalne, lecz trwałe elementy organizacji pracy w wielu aptekach.

Wypalenie zawodowe – cichy sygnał ostrzegawczy

Na pierwszy rzut oka dane dotyczące wypalenia mogą wydawać się umiarkowane – 13% farmaceutów doświadcza go bardzo często. Jednak kluczowa jest inna liczba: ponad połowa badanych (56%) doświadcza wypalenia okazjonalnie.

Z perspektywy praktyki oznacza to, że wypalenie nie jest epizodem, lecz procesem, który u wielu osób już się rozpoczął. Brak reakcji na tym etapie może prowadzić do jego utrwalenia i eskalacji.

Work-life balance – deklarowany czy realny?

Choć 60% farmaceutów ocenia swoją równowagę między życiem zawodowym a prywatnym jako dobrą, dane szczegółowe pokazują bardziej złożony obraz:

• 44% nie znajduje czasu na realizację pasji,
• połowa odczuwa wpływ pracy na życie osobiste.

To wskazuje na pewien paradoks: subiektywne poczucie „radzenia sobie” nie zawsze idzie w parze z rzeczywistą regeneracją. W praktyce może to oznaczać adaptację do trudnych warunków, a nie ich realną równowagę.

Ciało nie pozostaje obojętne – fizyczne koszty pracy

Jednym z najbardziej jednoznacznych wniosków z badania Polpharmy jest skala dolegliwości fizycznych dotykających pracowników aptek:

• aż 97% farmaceutów doświadcza ich przynajmniej sporadycznie,
• ponad połowa – często lub bardzo często.

Długotrwała praca w pozycji stojącej, powtarzalne czynności, brak przerw – to czynniki dobrze znane, ale wciąż niedostatecznie adresowane organizacyjnie.

Styl życia: wiedza nie zawsze przekłada się na praktykę

Szczególnie interesujący – i niepokojący – jest rozdźwięk między wiedzą farmaceutów a ich codziennymi wyborami zdrowotnymi:

• 53% nie wykonuje regularnych badań profilaktycznych,
• większość nie osiąga zalecanego poziomu aktywności fizycznej,
• tylko 37% spożywa odpowiednią ilość warzyw i owoców.

To pokazuje, że nawet w grupie zawodowej o wysokiej świadomości zdrowotnej bariery organizacyjne i czasowe mogą skutecznie ograniczać prozdrowotne zachowania.

Sen – zasób jeszcze niewyczerpany

Na tle innych wskaźników stosunkowo dobrze wypadają dane dotyczące snu:

• większość farmaceutów śpi 7-8 godzin lub 5-6 godzin,
• 62% ocenia jakość snu jako dobrą.

Jednak niemal co trzeci respondent zgłasza problemy ze snem, co – w kontekście wysokiego stresu – może stanowić istotny czynnik ryzyka zdrowotnego w przyszłości.

Relacje z pacjentami i poczucie bezpieczeństwa

Farmaceuci w większości deklarują poczucie bezpieczeństwa w kontakcie z pacjentem. Jednocześnie doświadczenia agresji są powszechne:

• 73% doświadcza jej okazjonalnie,
• 17% – często.

Choć przypadki skrajne są relatywnie rzadkie, to skala zjawiska wskazuje na potrzebę dalszego wzmacniania procedur bezpieczeństwa i kompetencji komunikacyjnych.

Organizacja pracy – kluczowy obszar interwencji

Aż 31% badanych uważa, że ich miejsce pracy nie zapewnia wystarczających procedur bezpieczeństwa. W połączeniu z brakami kadrowymi i tempem pracy daje to obraz środowiska wymagającego zmian strukturalnych. Farmaceuci jasno wskazują, czego potrzebują:

• realnych przerw i przestrzeni do regeneracji,
• lepszej organizacji pracy i wsparcia kadrowego,
• ograniczenia presji sprzedażowej,
• możliwości otwartej komunikacji z pracodawcą,
• dostępu do wsparcia psychologicznego i szkoleń.

To nie są postulaty „dodatkowe” – to fundamenty bezpiecznego i efektywnego środowiska pracy.

Wnioski dla praktyki aptecznej

Badanie pokazuje środowisko zawodowe, które funkcjonuje dzięki dużej odporności farmaceutów, ale jednocześnie stopniowo się przeciąża. Kluczowe znaczenie mają tu działania na poziomie organizacyjnym i systemowym. Z perspektywy praktyki warto zwrócić uwagę na kilka obszarów:

• wdrażanie realnych, a nie deklaratywnych przerw w pracy,
• optymalizacja obsady personelu,
• redefinicja celów sprzedażowych w kierunku opieki nad pacjentem,
• budowanie kultury wsparcia i bezpieczeństwa.

Dobrostan farmaceuty to jakość opieki nad pacjentem

Nie sposób oddzielić dobrostanu farmaceuty od jakości świadczonych usług. Przemęczony, przeciążony pracownik apteki nie jest w stanie w pełni realizować roli, jaką współczesna farmacja przed nim stawia. Dlatego dyskusja o dobrostanie nie powinna być traktowana jako „miękki” temat HR-owych rozważań. To realny element bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów i stabilności systemu ochrony zdrowia. Pytanie nie brzmi już, czy należy działać – ale jak szybko i jak skutecznie uda się wprowadzić potrzebne zmiany.

Dobrostan medyków

W kontekście badania Polpharmy ciekawie prezentują się też wyniki badania „Zdrowy medyk – badanie dobrostanu kadry medycznej w Polsce” zrealizowanego przez Fundację Nie Widać Po Mnie, które trwało do lipca 2025 r. Patronatem objęły je samorządy zawodowe: Naczelna Izba Lekarska, Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie, Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych, Polskie Towarzystwo Ratowników Medycznych, Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych oraz Naczelna Izba Aptekarska i Krajowa Izba Fizjoterapeutów.

Z badania Fundacji wynika, że wszyscy przebadani medycy deklarują poczucie osamotnienia. Potrzebę wsparcia specjalisty zdrowia psychicznego zadeklarowało 56 proc. medyków. 30 proc. lekarzy i lekarek ma zaburzenia depresyjno-lękowe, a ponad połowa medyków myśli o odejściu z pracy ze względu na wypalenie zawodowe.

Oprócz dojmującego poczucia osamotnienia, respondenci wskazali, że są bardziej drażliwi niż kiedyś. Ich koncentracja i pamięć się pogorszyły, nadmiernie się martwią i przejmują i nie odczuwają radości z rzeczy, które do niedawna jeszcze ich cieszyły. Mają ponadto objawy somatyczne, takie jak: nadmierne napięcie mięśni, ból głowy i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Temat kondycji psychicznej kadry medycznej to w Polsce wciąż temat tabu. Tymczasem czynników stresogennych w pracy medyków jest wiele, np. ogromna odpowiedzialność, presja czasu, oczekiwania pacjenta, ale i sama organizacja systemu ochrony zdrowia.

***

Czytaj także:

Dobrostan farmaceuty w modelu PERMA – jak dbać o siebie, dbając o innych?