Terapia zajęciowa dla osób z zaburzeniami otępiennymi

Chorobę Alzheimera lub inne zaburzenia otępienne można spowalniać – podejmować działania, dzięki którym pacjent jak najdłużej zachowuje funkcje poznawcze i samodzielność w codziennym funkcjonowaniu. Warto dowiedzieć się więcej o terapii zajęciowej korzystając z infolinii HELPLINE – przypomina Rzecznik Praw Pacjenta.

Wydłużanie komfortu pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta w partnerstwie ze Związkiem Stowarzyszeń Alzheimer Polska uruchomił w październiku 2025 r. bezpłatną infolinię „Helpline”  dla osób cierpiących na chorobę Alzheimera i inne zaburzenia otępienne oraz ich bliskich i opiekunów. Dzwoniąc pod numer 800 201 801 można uzyskać informacje na temat form wsparcia i pomocy, poradę prawną, wsparcie psychologicznie czy poradę terapeuty zajęciowego.

Aby przybliżyć osobom z chorobą Alzheimera lub innymi zaburzeniami otępiennymi i ich bliskim, czym jest terapia zajęciowa i jaką spełnia rolę w wydłużaniu komfortu pacjenta, prezentujemy poniżej krótką rozmowę z ekspertem infolinii HELPLINE ds. terapii zajęciowej.

Co to jest terapia zajęciowa dla osób chorujących na Alzheimera i inne choroby otępienne, na czym ona polega?

Terapia zajęciowa w chorobach otępiennych to systematyczne, celowe i indywidualnie dopasowane działania, których głównym celem jest utrzymanie możliwie najlepszego funkcjonowania chorego w codziennym życiu, mimo postępującej choroby. Nie jest to leczenie przyczynowe ani rehabilitacja w klasycznym rozumieniu. Terapia zajęciowa nie cofa objawów choroby, ale pozwala dłużej zachować sprawność. Polega w dużej mierze na czynnościach poznawczych, aktywności manualnej i ruchowej oraz stymulacji zmysłów. Ważne są również czynności dnia codziennego typu składanie prania czy obieranie warzyw.

Kluczowe jest to, że terapia zajęciowa nie polega na sprawdzaniu ani ocenianiu chorego, lecz na wspieraniu go w sposób bezpieczny, spokojny i akceptujący.

Dlaczego taka terapia jest ważna?

Terapia zajęciowa to jeden z kluczowych elementów niefarmakologicznego wsparcia osób z otępieniem. Pomaga spowalniać pogarszanie się funkcji poznawczych, zmniejsza lęk i niepokój, wzmacnia poczucie bezpieczeństwa oraz pozwala dłużej zachować samodzielność w codziennym funkcjonowaniu. Ma też ogromne znaczenie społeczne - podtrzymuje relacje i zapobiega izolacji chorego. Z perspektywy rodzin i opiekunów terapia zajęciowa zmniejsza trudne zachowania, daje praktyczne narzędzia do opieki i realnie obniża poziom stresu.

Czy osoby bliskie mogą same prowadzić taką terapię z osobą chorującą?

W praktyce to najczęściej bliscy realizują terapię zajęciową w domu. Nie wymaga ona specjalistycznego sprzętu ani formalnych zajęć – może być naturalnie wpleciona w codzienną rutynę. Kluczowe jest dostosowanie aktywności do możliwości chorego, unikanie krytyki, skupienie się na emocjach, a nie na efekcie oraz akceptacja zmienności funkcjonowania. Nawet bardzo proste, powtarzalne i bezpieczne czynności mają wartość terapeutyczną, jeśli dają choremu poczucie sensu.

Czy osoby bliskie też powinny wykonywać jakieś zadania, ćwiczenia?

Zdecydowanie tak. Terapia zajęciowa jest procesem relacyjnym, a nie jednostronnym działaniem. Udział osoby bliskiej zwiększa poczucie bezpieczeństwa chorego, redukuje jego lęk i dezorientację. Jednocześnie opiekun uczy się lepiej rozumieć reakcje chorego.

W przypadku opiekuna bardzo ważne są również techniki oddechowe i relaksacyjne oraz dbanie o własne potrzeby i granice. Warto pamiętać, że opiekun, który jest wyczerpany, nie jest w stanie skutecznie wspierać chorego.

Czy na każdym etapie choroby warto prowadzić terapię zajęciową?

Terapia zajęciowa jest potrzebna na każdym etapie choroby otępiennej, choć wraz z jej postępem zmienia się forma, cele i poziom aktywności chorego. We wczesnym etapie skupia się na aktywizacji poznawczej, samodzielności i podtrzymywaniu ról społecznych. W etapie średnim ważne są proste czynności, stała rutyna oraz ograniczanie dezorientacji i lęku.  W stadium zaawansowanym kluczowe stają się stymulacja sensoryczna, kontakt emocjonalny oraz zapewnienie komfortu i poczucia bezpieczeństwa. Nawet bez reakcji werbalnej obecność, dotyk czy muzyka mają istotne znaczenie terapeutyczne.

Z jakimi problemami dotyczącymi terapii zajęciowej zgłaszają się osoby dzwoniące na infolinię?

Na infolinię najczęściej dzwonią opiekunowie, którzy szukają pomysłów na codzienne aktywności dla osób chorych, pytają, jak motywować chorego do udziału w terapii i jakie czynności rzeczywiście mają wartość terapeutyczną. Zgłaszają też obawy o bezpieczeństwo, wątpliwości, czy nie popełniają błędów oraz mówią o trudnościach związanych z brakiem czasu czy wsparcia. Często pytają również, jak łączyć terapię zajęciową z opieką medyczną i radzić sobie ze stresem oraz frustracją, które pojawiają się w codziennej opiece.

***

Infolinia pod numerem 800 201 801 jest bezpłatna i dostępna sześć dni w tygodniu.

Godziny pracy:

poniedziałek – piątek: 10:00 – 21:00

sobota: 10:00 – 16:00

Kontakt e-mail: alzheimer@rpp.gov.pl

Więcej informacji można znaleźć również na dedykowanej stronie internetowej: www.alzheimer.rpp.gov.pl