Piramida spożycia fosforu u pacjentów z PChN

Przydatnym narzędziem w komponowaniu jadłospisu i edukowaniu pacjentów z PChN jest wzorowanie się na zaleceniach piramidy spożycia fosforu. W piramidzie tej produkty spożywcze zostały rozłożone na sześciu piętrach na podstawie zawartości fosforu i jego biodostępności oraz stosunku fosforu do białka. Każdy poziom ma odpowiedni kolor krawędzi odpowiadający zalecanej częstości spożycia, która jest najwyższa u podstawy (kolor turkusowsowy), a najniższa – na szczycie piramidy (kolor fioletowy).

O czym należy pamiętać?

1. Podstawa piramidy (turkusowy kolor krawędzi) uwzględnia żywność o niskiej zawartości fosforu, tj. oliwę z oliwek i pozostałe tłuszcze roślinne, cukier, masło, żywność specjalną bezbiałkową lub o bardzo niskiej biodostępności fosforu, w tym warzywa i owoce, białko jaj. Jednak produkty te z uwagi na wysoką wartość energetyczną, a stosunkowo niską wartość odżywczą, nie powinny być spożywane bez ograniczeń. Pacjenci dializowani powinni zachować ostrożność, spożywając warzywa i owoce, aby uniknąć nadmiernego obciążenia potasem. W tym względzie należy uwzględnić gotowanie tych produktów, aby zmniejszyć w diecie ilość potasu*.
2. Drugi poziom obejmuje głównie pokarmy roślinne bogate w fosfor. Występują one przede wszystkim w formie fitynianów, co skutkuje ich mniejszym wchłanianiem. Są to produkty zbożowe (chleb, ryż, płatki kukurydziane, makaron) i rośliny strączkowe (groch, soja, bób). Sugerowane spożycie tych produktów to 2-3 porcje dziennie*.
3. Trzeci poziom uwzględnia produkty pochodzenia zwierzęcego, tj. mięso z królika, jagnięcina, szynka oraz ryby, tj. pstrąg, dorsz, tuńczyk, morszczuk oraz sola, które są wskazane ze względu na ich stosunkowo niski stosunek fosforu do białka. Należy unikać ryb hodowlanych, bowiem ryby te mogą być karmione paszą zawierającą znaczne ilości fosforu. Trzeci poziom piramidy obejmuje również produkty mleczne, tj. mleko i jogurt. Chociaż produkty te charakteryzują się wysoką zawartością fosforu, to spożycie ich w ilości jedna porcja dziennie nie wpływa istotnie na całkowitą podaż fosforu w diecie*.
4. Czwarty poziom uwzględnia produkty z wyższym stosunkiem fosforu do białka (podroby, krewetki, łosoś, kalmary oraz miękkie sery), a częstotliwość ich spożycia nie powinna być większa niż jedna porcja na tydzień*.
5. Piąty poziom uwzględnia produkty bogate w fosfor, tj. żółtka jaj, orzechy, twarde sery. Zalecane spożycie to nie więcej niż 2-3 porcje miesięcznie*.
6. Szósty poziom (kolor fioletowy) to produkty spożywcze zawierające dodatki do żywności w postaci fosforanów (przetworzone mięso, napoje typu cola, sery topione). Tak jak wspomniano, produkty te powinny być praktyczne wyeliminowane z diety*.