Naukowcy: hormonalna terapia menopauzalna związana z niższym ryzykiem demencji

Hormonalna terapia menopauzalna (HTM) może zmniejszać ryzyko demencji, zwłaszcza u określonych grup kobiet – wynika z szeroko zakrojonego brytyjskiego badania, opublikowanego na łamach czasopisma „Alzheimer's and Dementia”. Według autorów pracy jest to dotychczas największe badanie dotyczące tego zagadnienia.

Przebieg badania

Naukowcy z University of East Anglia i z University of Exeter doszli do takich wniosków na podstawie analizy danych pochodzących z brytyjskiej bazy UK Biobank i dotyczących 183 450 kobiet po menopauzie. Stan ich zdrowia śledzono przez średnio 13,3 roku i w tym okresie odnotowano blisko 4 tys. przypadków demencji.

Badacze sprawdzali, czy stosowanie hormonalnej terapii menopauzalnej (HTM) przez co najmniej rok miało jakiś wpływ na ryzyko wystąpienia demencji oraz w jakim stopniu czynniki biologiczne oraz genetyczne oddziaływały na tę zależność. W analizie uwzględniono również inne czynniki, które mogą mieć wpływ na stosowanie HTM oraz na ryzyko demencji.

Okazało się, że u kobiet stosujących HTM ryzyko wystąpienia demencji było niższe o 10 proc., a wystąpienia choroby Alzheimera (najczęstszej postaci demencji) było niższe o 16 proc. w porównaniu z kobietami, które nigdy jej nie stosowały.

Prof. Anne-Marie Minihane, dyrektor Norwich Institute for Healthy Aging na University of East Anglia, która kierowała badaniem, zaznaczyła, że ochronny efekt HTM nie był taki sam u wszystkich kobiet. Największy spadek ryzyka odnotowano u kobiet po menopauzie chirurgicznej (spowodowanej np. operacyjnym usunięciem jajników) – w ich przypadku ryzyko wystąpienia jakiejkolwiek postaci demencji było o 26 proc. niższe niż u kobiet, które nie stosowały tej terapii.

Wyniki i analiza

„Zaobserwowaliśmy również, że kobiety, których organizmy naturalnie wytwarzały w ciągu życia mniej estrogenu – z powodu późnego rozpoczęcia miesiączkowania lub wczesnej menopauzy – zdawały się odnosić większe korzyści z hormonalnej terapii menopauzalnej” – powiedziała badaczka. HTM obniżała u nich ryzyko wystąpienia demencji dowolnego typu o 16 proc.

Istotną rolę odegrały również uwarunkowania genetyczne. Związek między stosowaniem HTM a demencją był silniejszy u kobiet będących nosicielkami wariantu genu ApoE epsilon4 – znanego czynnika ryzyka sporadycznej postaci choroby Alzheimera.

„To niezwykle istotne, ponieważ osoby z wariantem ApoE epsilon4 są zazwyczaj bardziej narażone (na demencję – przyp. red.), a jednocześnie mają do dyspozycji mniejszą liczbą sprawdzonych metod profilaktyki” – oceniła prof. Minihane.

Również wiek, w którym kobiety rozpoczynały terapię hormonalną, miał wpływ na wyniki. Ryzyko wystąpienia demencji malało w największym stopniu u kobiet, które rozpoczęły HTM w wieku od 46 do 56 lat. Nie odnotowano takich samych korzyści, gdy terapię hormonalną rozpoczynano później. Zdaniem naukowców potwierdza to hipotezę tzw. „krytycznego okna”, zgodnie z którą terapia hormonalna może przynosić większe korzyści, jeśli zostanie wdrożona w okresie okołomenopauzalnym, a nie w późniejszym wieku.

Najnowsze badanie stanowi kontynuację wcześniejszych prac naukowców z University of East Anglia, które wykazały, że stosowanie HTM wiąże się z lepszą pamięcią i sprawnością poznawczą oraz większą objętością mózgu w późniejszym wieku u kobiet będących nosicielkami wariantu ApoE epsilon4.

Wnioski

Jak skomentowała prof. Minihane, nowe wyniki potwierdzają wcześniejsze ustalenia, że wpływ terapii hormonalnej na zdrowie mózgu jest złożony i zależy od indywidualnych czynników biologicznych. „Choć HTM od dawna przepisywano głównie w celu łagodzenia objawów menopauzy, takich jak uderzenia gorąca i nocne poty, nasza praca sugeruje, że u niektórych kobiet może ona również odgrywać rolę w utrzymaniu sprawności poznawczej w dłuższej perspektywie” – oceniła specjalistka.

Przypomniała, że demencja dotyka miliony ludzi na całym świecie, przy czym kobiety stanowią niemal dwie trzecie osób cierpiących na chorobę Alzheimera, najczęstszą postać demencji. Wśród przyczyn tego wymienia się m.in. dłuższy czas życia kobiet, ale też wpływ menopauzy na metabolizm mózgu oraz fakt, że główny genetyczny czynnik ryzyka alzheimera – wariant genu ApoE (epsilon4) – silniej zwiększa ryzyko zachorowania na alzheimera u kobiet niż u mężczyzn.

W ocenie autorów pracy najnowsze wyniki stanowią podstawę do bardziej zindywidualizowanego podejścia do przepisywania hormonalnej terapii menopauzalnej, z uwzględnieniem przyczyn menopauzy, ryzyka genetycznego, łącznej ekspozycji na hormony w ciągu życia oraz wieku w momencie rozpoczęcia terapii. (PAP)